Islam wciąż jest dla nas ogromną zagadką. Wiedzę na temat muzułmanów czerpiemy wyłącznie z przekazów medialnych. W ten sposób budujemy nasze poglądy i oceny, które niestety bardzo często są negatywne. Dlaczego wciąż lubmy naśmiewać się z tego, co obce lub inne? Dlaczego doszukujemy się wad, a nie próbujemy znaleźć cech pozytywnych? Myślę, że czas opuścić skorupę nietolerancji, by móc spróbować zrozumieć tę trudną, ale często urzekającą kulturę, religię i tradycje.
Każdemu z nas wydaje się, że zna islam. W końcu od wielu lat media często nagłaśniają różne sprawy związane z muzułmanami, a przy okazji przedstawiają własną interpretację świata islamskiego. Odbiorcy mediów uważają, że to, co widzimy, słyszymy i czytamy o islamie musi być obrazem prawdziwym. Nic mylnego! Każdy z nas bardzo często stosuje stereotypowe myślenie. Tak jest w sytuacjach codziennych i dobrze nam znanych. Tym bardziej więc utarte i często fałszywe schematy myślenia stosujemy w stosunku do spraw nam nieznanych, na przykład kultury islamu. Jako mieszkańcy Polski i Europy lubimy wyśmiewać się lub żartować z muzułmanów. Mówimy o zniewolonych kobietach, szalonych terrorystach, bogatych i brudnych muzułmanach. To wszystko są stereotypy, które świadczą o niewiedzy, a czasem nawet o nietolerancji.
Obraz islamu i muzułmanów w Polsce i Europie:
Wyobrażenia o islamie i muzułmanach dla większości z nas są zdecydowanie negatywne. Dlaczego tak jest? Przyczyn jest na pewno wiele. Od wielu wieków wiedzę na temat islamu i kultury muzułmanów czerpiemy wyłącznie z pism chrześcijańskich, pełnych mitów i nieprawdziwych wyobrażeń. Dodatkowo historia naszego kraju kilkakrotnie krzyżowała się ze światem islamu. Kontakty te nie były jednak pokojowe. Wszystkie wydarzenia historyczne wspólne dla Polaków i muzułmanów oparte były na konfliktach zbrojnych. Dlatego też nasze społeczeństwo islam łączy z prymitywnością, przemocą i okrucieństwem, a wszystkich muzułmanów jednakowo uważa za fanatyków, przywiązanych do religii i ludzi szczególnie rozwiązłych w sprawach intymnych. Współcześnie media tylko pogłębiają ludzką niewiedzę na temat islamu, powiększają niechęć i strach. O świecie muzułmanów wspominają tylko w kontekście ataków terrorystycznych, przemocy, zniewolenia kobiet, czy zacofania krajów islamskich.
Mit o terroryzmie:
Kojarzenie muzułmanów z przemocą i zamachami jest zjawiskiem istniejącym od wielu wieków. To błędne myślenie znacznie pogłębiło się po ataku terrorystycznym z 11. września 2001 r. Współczesne media powiększają przepaść i brak zrozumienia między kulturami. Nagłaśniając jedynie negatywne sprawy związane z islamem, kształtują społeczną świadomość w taki sposób, że ludzie przestają dostrzegać to, co w islamie i muzułmanach jest dobre i pozytywne. Najbardziej pogłębiającym problemem jest traktowanie każdego wyznawcę islamu jak potencjalnego terrorystę. Jest to najbardziej zakorzeniony stereotyp dotyczący muzułmanów. Tak naprawdę liczba terrorystów według danych statystycznych waha się do około 0,8 % całej populacji ludzi wyznających islam. Społeczeństwo polskie, jak i każdego innego kraju, składa się z ludzi o bardzo zróżnicowanych poglądach i zachowaniu. My również mamy swoich lokalnych terrorystów, morderców i przestępców. Niestety wielu z nas zapomina o tym przede wszystkim wtedy, gdy zaczyna głosić swoje poglądy na temat muzułmanów-terrorystów. Dlaczego większość muzułmanów nie jest fanatykami i nie stosuje przemocy? Z tego samego powodu, dla którego większość Polaków nie jest złodziejami, pijakami i nierobami (jak stereotypowo się uważa).
Płeć piękna:
Kobiety, ich funkcjonowanie i pozycja w krajach islamskich jest częstym tematem artykułów i dyskusji. Problem ze zrozumieniem muzułmanów w tej kwestii wynika z wielu różnic na płaszczyźnie prawa, obyczajów i mentalności. Wiele się mówi o zniewoleniu kobiet, braku ich praw. Ukryte twarze kobiet i dopuszczanie w wielu krajach związków poligamicznych to dla wielu Polaków i Europejczyków równoznaczne z patologią. W tym wszystkim brakuje jednak podstawowej informacji – żadne media nie wspominają nic o istnieniu tzw. umowy małżeńskiej. Jest to dokument, jaki małżonkowie podpisują w dniu swojego ślubu. Umowa małżeńska dla muzułmanów jest swoistą regulacją funkcjonowania rodziny. W krajach islamskich mężczyzna uznawany jest głowę rodziny i głównego żywiciela domu. W większości z nas wzbudza to oburzenie, ale tak naprawdę przez wiele wieków, aż do dnia dzisiejszego większość polskich rodzin funkcjonuje dokładnie w ten sam sposób. Dodatkowo umowa zawarta między małżonkami nie zabrania kobiecie podjęcia pracy zawodowej. Drugim punktem zapalnym jest zasłanianie twarzy przez kobietę. Dla Europejczyków jest to znakiem zniewolenia, natomiast dla muzułmanów chusta na twarzy i głowie symbolizuje przynależność do religii, a przy okazji stanowi ochronę przed ewentualnymi zaczepkami ze strony mężczyzn. Dla nas jednak zakrywanie twarzy i noszenie długich strojów jest zbyt radykalną zasadą. Z drugiej strony, w jaki sposób myślą o nas Europejczykach muzułmanie, gdy na każdym kroku widzą nagość i brak szacunku do własnego i czyjegoś ciała?
Stereotyp o zacofaniu:
Media chętnie przedstawiają kraje muzułmańskie jako państwa nierozwinięte gospodarczo, zacofane intelektualnie i ślepo wpatrzone w zasady religijne. Za główną i często jedyną przyczynę tych zjawisk podają religię. Prawda jest jednak inna. Przyczyną zacofania wielu krajów muzułmańskich jest nic innego jak podboje kolonialne i wieloletni wyzysk przez kraje europejskie. Na zły stan niektórych krajów islamu wpływ miała również źle sprawowana polityka oraz konflikty zbrojne. Postawa lekceważąca i obrażająca muzułmanów jest jak najbardziej nagana i prowadzi do nietolerancji, nacjonalizmu, a nawet ksenofobii. Wielokrotnie spotkać się również można z krytyką w stosunku do częstotliwości i sposobu składania czci i modlitw. Warto jest spojrzeć na tę kwestię z drugiej strony – wyznawcy islamu są konsekwentni w dbałości o własną kulturę, religię i życie duchowe i często mogliby być dla nas chrześcijan wzorem do naśladowania.
Tematy tabu w kulturze islamu:
Granice tabu są różne, a uzależnia się je bezpośrednio od obyczajów i tradycji, wywodzących się z poszczególnych kultur. Niektóre tematy tabu są zbliżone do europejskich, inne są nam zupełnie obce. Pierwszym i najważniejszym dla muzułmanina jest zakaz spożywania alkoholu oraz zażywania narkotyków i innych środków odurzających. Jest on potwierdzony słowami Allacha w Koranie. O ile zakaz ten jest zrozumiany i akceptowany przez Europejczyków, o tyle kolejne islamskie tabu jest dla nas dość zaskakujące. Muzułmanie nie mogą spożywać mięsa wieprzowego i produktów od niego pochodnych. Nawet dotyk wieprzowiny jest swego rodzaju skalaniem. Prawdopodobnie zakaz ten wprowadzono ze względów zdrowotnych, ponieważ mięso wieprzowe dużo szybciej ulega zepsuciu. Kolejną istotną zasadą jest zakaz pożyczania pieniędzy w celach biznesowych, których spłata miałaby być oprocentowana. Regułę tę muzułmanie tłumaczą faktem, że pieniądze zdobyte bez wysiłku to grzech, a dodatkowo pogłębiałaby się przepaść miedzy ludźmi bogatymi i biednymi. Istotnym tematem tabu jest także homoseksualizm, który dla muzułmanów jest zachowaniem przeciw naturze i przeciw Allachowi. Nie można go jednak mylić z wylewną naturą ludzi kultury islamskiej. Chodzenie za rękę, serdeczne powitania i całowanie się w usta dwóch przyjaciół mężczyzn jest zachowaniem normalnymi i nie ma nic wspólnego z homoseksualizmem.
Nie ma wątpliwości, że aby zrozumieć muzułmanów należałoby dogłębnie poznać ich historię, tradycje i świętą księgę Koran. Trzeba pamiętać o ich ciężkim życiu, związanym z trudnym klimatem, czy konfliktami zbrojnymi. Myśląc jednak o muzułmanach w pierwszej kolejności pamiętajmy, że tak samo jak my są zwykłymi ludźmi, popełniają błędy, szukają pocieszenia w modlitwie, a przede wszystkim dążą do szczęścia i zrozumienia w drugim człowieku.
Monika Majewska
Aktualności
