O tym, że komunikacja jest bardzo istotna wiemy nie od dziś. Umiejętność porozumiewania się z innymi jest tym ważniejsza, im bardziej zdajemy sobie sprawę, że odpowiednio przeprowadzona rozmowa może wpłynąć pozytywnie na sprawy dla nas istotne. W podróżach, szczególnie zagranicznych niezbędna jest umiejętność mówienia w języku obcym. Co jednak zrobić, jeśli nasza wiedza w tym zakresie jest przeciętna, marna lub zerowa? W takiej sytuacji każdy z nas szuka pomocy w mowie ciała, czyli gestach i mimice.
Komunikacja między ludźmi składa się z trzech ważnych elementów – wypowiadanych słów, brzmienia głosu oraz gestów niewerbalnych. Mowa ciała jest najważniejszym sposobem komunikacji, ponieważ dostarcza odbiorcy aż 55% przekazywanej wiadomości. Ton naszego głosu, odpowiednie modulowanie i użycie różnych dodatkowych dźwięków stanowi około 38% naszej informacji. Pozostałe 7% to sens słów przez nas wypowiadanych. Nasuwające się wnioski są jednoznaczne – nie do końca ważne jest to, które słowa wypowiadasz, ale w jaki sposób to robisz.
Reguła ta bardzo ważna jest w każdej sytuacji. W życiu codziennym, w domu czy w pracy rozmawiamy, przekonujemy się nawzajem i negocjujemy. W każdej komunikacji dobrze jest wiedzieć, jaki ton głosu i które gesty są najlepsze w osiągnięciu zamierzonego celu. Wiedza ta wydaje się być łatwa – w końcu od samego dzieciństwa uczono nas odpowiednio się porozumiewać. Jednak sprawa znacznie się komplikuje wtedy, gdy zmuszeni jesteśmy rozmawiać z obcokrajowcami. Pierwszą barierą jest język obcy – ci, którzy nie potrafią mówić, chociaż po angielsku, mają naprawdę duży kłopot z wyrażeniem swoich myśli. Brak wiedzy o tym, jak należy się zachowywać i jak definiowane są poszczególne gesty w różnych krajach i kręgach kulturowych to druga, trudno do przebrnięcia bariera w komunikowaniu międzyludzkim.
Kiedy przebywamy w obcym kraju należy uszanować obyczaje i tradycje jego mieszkańców. Mowa ciała, wpisująca się w zwyczaje danej kultury często jest interpretowana zupełnie inaczej niż w Polsce. Jednym z licznych i najprostszym przykładem jest kiwanie głową, informujące o potwierdzaniu lub zaprzeczeniu czegoś, które w Bułgarii stosowane jest odwrotnie niż w pozostałych państwach.
O tym, że komunikacja niewerbalna jest bardzo istotna świadczy fakt, że istnieje ponad milion świadomych i nieświadomych gestów. Dlatego zanim rozpoczniemy rozmowę z osobą spoza naszego kraju lub wyruszymy w podróż zagraniczną, warto zapoznać się ze zwyczajami panującymi w innych krajach i kulturach.
Informacje, które przekazuje nasze ciało odgrywają ważną rolę w kształtowaniu pierwszego wrażenia, prowadzeniu rozmowy, negocjowaniu czy osiąganiu zamierzonych celów drogą komunikacji. Różnice, jakie istnieją w zachowaniach niewerbalnych są widoczne już podczas utrzymywania dystansu między rozmówcami oraz uścisku ręki. Istnieją dwa rodzaje dystansu przestrzennego – mały i duży. Pierwszy jest charakterystyczny dla krajów romańskich oraz kręgu kultury islamskiej i wynosi około 30cm. Drugi natomiast praktykowany jest w wielu państwach Azji, Europy oraz Ameryki Północnej i wynosi od 40 do 60cm. Klasyfikacja sposobu dotykania rozmówcy oraz uścisku dłoni również uzależniona jest pochodzeniem z danego kręgu kulturowego i obyczajowego. Wśród Europejczyków kontakt dotykowy zmniejsza się z południa na północ. W krajach Morza Śródziemnego dotyk jest popularny, a uścisk ręki wymieniany często i chętnie. W Europie Środkowej rozmówcy umiarkowanie lub sporadycznie podają sobie ręce, a w Europie Północnej – zdecydowanie najrzadziej.
Największe problemy w porozumieniu się sprawiają jednak najpopularniejsze gesty, które choć znane w wielu krajach, w każdym mogą oznaczać coś innego. Kiedy zaczynamy gestykulować, warto jest zastanowić się, czy czasem nie obrażamy kogoś, choć nie było to naszą intencją.
Najpopularniejszym na świecie gestem jest pokazanie środkowego palca. Takie ułożenie dłoni z pewnością jest rozumiane wszędzie jednakowo i traktowane jako wrogie nastawienie. Sytuacja komplikuje się jednak już przy użyciu innego, równie znanego gestu – ułożenia kciuka do góry. O ile w Stanach Zjednoczonych i w wielu krajach Europy taki znak określa sukces lub coś pozytywnego, o tyle w krajach południowej Europy i na Bliskim Wschodzie kciuk do góry jest bardzo obraźliwym i wulgarnym gestem, oznaczającym seks analny.
Wyprostowanie małego i wskazującego palca jest następnym gestem, który może wzbudzić wiele kontrowersji. Dla mężczyzny krajów latynoskich pokazanie tzw. rogów jest równoznaczne ze stwierdzeniem niewierności jego żony. Dla fanów muzyki rockowej ,,rogi” są symbolem dobrej zabawy i wolności. Natomiast dla wyznawców buddyzmu i hinduizmu gest ten stosowany jest do odstraszania negatywnej energii i złych emocji. Ciekawym gestem jest też pokazanie dłoni z szeroko rozstawionymi palcami. Generalnie w Europie wyciągnięta w ten sposób ręka świadczy o chęci porozumienia i przyjacielskich zamiarach. Rozłożone palce mogą również znaczyć cyfrę pięć. Gest ten staje się jednak groźny w Grecji, ponieważ dla mieszkańców tego państwa jest on bardzo obraźliwym znakiem.
Gestów pokazywanych dłonią jest mnóstwo, a każdy z nich ma wiele znaczeń. Oprócz dystansu przestrzennego, uścisku dłoni i gestykulacji ludzi z poszczególnych krajów i regionów różni także sposób utrzymywania kontaktu wzrokowego, mimika oraz ułożenie kończyn i posługiwanie się nimi. Kontakt wzrokowy utrzymywany intensywnie jest charakterystyczny dla kręgu kultury islamskiej oraz krajów śródziemnomorskich. Mieszkańcy Europy i Ameryki Północnej patrzą na swych rozmówców w sposób stały, ale bez emocji. W krajach afrykańskich praktykuje się umiarkowane spoglądanie, natomiast większość krajów azjatyckich charakteryzuje się znikomym kontaktem wzrokowym.
To, co jest wspólne dla wszystkich ludzi i jest wpisane w naszą biologię to reakcje źrenic w określonych sytuacjach. Źrenice rozszerzone świadczą o zaangażowaniu emocjonalnym, pozytywnym nastawieniu i zainteresowaniu. W miarę ich zwężania nasz rozmówca prawdopodobnie odczuwa znudzenie, niechęć, a nawet negatywne emocje, takie jak złość, gniew czy strach. Miny rysujące się na twarzach są interpretowane, tak jak w przypadku gestów, bardzo różnorodnie. Warto też podczas rozmowy zwrócić uwagę na swoje stopy i ręce. W krajach islamskich niedopuszczalne jest pokazywanie podeszwy butów oraz witanie się lewą ręką.
Gesty i komunikaty niewerbalne są bardzo ważne w życiu człowieka. Mają duży wpływ na kontakty między ludźmi. Dlatego zanim wybierzemy się w zagraniczną podróż, zaopatrzmy się nie tylko najpotrzebniejsze rzeczy, dobry humor, ale też podstawową wiedzę z obyczajów i tradycji danego kraju.
Monika Majewska
Aktualności
